STAMBOOM VAN HET GRONINGER GESLACHT GROL

In opdracht van de Heer
Herman Egbert Grol, Fabrikant

Heresingel 26 te Groningen
Gemaakt door
Hist. Drs. Theo Bodewes
jan. 1954


Dit is een letterlijk verslag van de ontstaansgeschiedenis van de Groninger familie GROL,
onderzocht en opgetekend door historicus Theo Bodewes. in 1954.
Zijn onderzoek is de basis voor de deze stamboom-website.


Als oudste stamvader van het Groninger geslacht GROL, moet na de jongste onderzoekingen worden beschouwd CORNELIS JANSZOON SMIT die zeker al in 1718 smid was in het Westwolder dorp Onstwedde in het Oosten van het gewest Groningen.
Uit hem en zijn vrouw Maria Engelbartus werd begin 1722 een zoon Willem geboren, die op 22 Februari van dat jaar door de dominee van Onstwedde gedoopt werd.

Het was mij niet mogelijk de herkomst van genoemde Cornelis te achterhalen, daar het kerspel Onstwedde geen doopaantekeningen bezit vóór 1705 en geen huwelijksaantekeningen vóór 1750. Ook na die jaren zijn de vermeldingen uiterst vaag en onvolledig. Het raadplegen der eveneens gebrekkige rechterlijke archieven naar huwelijkscontracten, verkoopakten e.d. bood niet meer licht.
Wel huwde rond 17 Maart 1704 (huwelijkscontract) een Cornelis Jans met een Hadewyck uit welk huwelijk in 1705 1708 en 1711 drie zonen, Jan, Reijnt en Nanne geboren werden, maar tot dusver bleek niet bewijsbaar, dat deze Cornelis dezelfde is als de vader van Willem.
Meer kans bood de Cornelis Smit, die in 1715 een dochter Trijntje kreeg waarvan de moeder Geesje heette. Maar helaas ontbreken daarna de doopaantekeningen tussen 1714 en 1721 van Onstwedde en vertonen ook de rechterlijke archieven uit die jaren grote gaten.

Zekerheid hebben wij eerst als Cornelis Jan Smit "woonachtig tot Onstwedde" op 26 November 1718 aldaar een "seeckere huisplaetse" koopt voor 90 Caroliguldens, waarvan hij er 60 direct betaalt.
Op de 15 Mei 1721 lenen "Cornelis Jans Smit tot Onstwedde beneffens deszelfs huisvrouw Maria Engelbartus" 100 Caroliguldens. Onder de beide akten heeft Cornelis een duidelijke, ja, mooie handtekening geplaatst. Voorts koopt hij 3 Juni 1728 een stukje bouwland voor 34 Caroliguldens en kopen hij en Maria Engelbartus op 16 Juli 1757 een stukje tuingrond. Nadien vernemen we niets meer van hen, ook geen testamentaire wils beschikking.

Het is mogelijk, dat Cornelis Jans Smit eerst in 1704 met Hadewyck huwde vervolgens rond 1712 met Geesje, en rond 1718 met Maria Engelbartus, maar dat is onbewijsbaar. Mogelijk immers zijn er 2 of 5 Cornelis Jans'en geweest.
Toch is zeker, dat Willem meerdere broers heeft gehad, volle broers zelfs zoals wij ook zullen zien. Deze zouden geboren zijn tussen 1714 en 1721, juist als het doopboek van Onstwedde Zwijgt.

Het is verbazingwekend in het begin van de 18de eeuw een KATHOLIEKE smid te zien in een totaal niet - katholieke streek op een afstand van minstens 30 km van de meest nabije kerk in Heda (Westfalen) of Kleinemeer (onder Sappemeer). Toch moet Cornelis een katholiek zijn geweest, want zijn zoon was het ook en bekeringen tot het katholicisme kwamen in de Groninger Veenkoloniën of daaromtrent niet voor zoals een uitvoerige studie mij geleerd heeft. Wel het tegendeel!
Het geloof was immers een half gedulde afgoderij in een streng Calvinistische provincie.
Dat Cornelis een nakomeling zou zijn van een katholiek gebleven geslacht UIT WESTERWOLDE ZELF lijkt mij volkomen onaannemelijk,daar in dit gebied sinds de opstand pl.mi. 1590 geheel zonder priesters geweest is en, door moerassen omringd, zeer lastig toegankelijk was voor zielzorgers uit het nabije katholieke Westfalen.
Eerder mogen we waarschijnlijk achten, dat Cornelis, net als meer dan 90 % van alle katholieken in Oost-Groningen, uit datzelfde WESTFALEN afkomstig was.
Dan nog is 't een hele prestatie voor hem en zijn kinderen geweest het geloof een halve eeuw lang in Onstwedde te bewaren. Wellicht zat er ook nog een enkele andere katholieke familie uit Westfalen, maar de pastoor van Kleinemeer, waaronder destijds geheel Zuid-Oost Groningen behoorde zal dit zeer verlaten deel van zijn kudde maar zeer zelden hebben kunnen opzoeken. De kerkgang naar Kleinemeer of het Duitse Heda zal ook zeer bezwaarlijk geweest zijn om de afstand en de moerassige wegen en was zeker in de winter meesttijds onmogelijk.

Geen wonder, dat Cornelis en later mijn zoon Willem hun kinderen door de dominee lieten dopen. Diens doopsel was immers ook geldig! En met 'n pasgeboren kind inde winter naar Kleinemeer trekken was levensgevaarlijk, maar wachten op de pastoor was vol risico in die tijd van enorme kindersterfte.
Nee, hoe weinig wij ook weten van deze eerste voorouders, zij moeten trouw -katholieke mensen zijn geweest met een grote offerbereidheid en het gewenste aanpassingsvermogen.

Van WILLEM CORNELISZOON SMIT, die zich in 1767 voor 't eerst Grol noemde, weten we, dat hij aanvankelijk in Onstwedde woonde en eveneens smid was, zoals zijn toenaam trouwens zegt. Verkoop akten uit zijn Onstwedder tijd vond ik niet, wel een acte, waarin iemand grond koopt op 21 Maart 1758 ten Westen van Willem Cornelis Smit.
Wel blijkt uit aantekeningen van de dominee, de Willem rond 1749 in Onstwedde huwde met Elisabeth Hendriks, die zich later ook Wubbeling noemde, en wier volle broer Jan Hendriks Vlas schijnt te zijn (in deze tijd ontstaan hier de familie - namen!) Uit dit huwelijk vond ik bij de dominee de volgende nakomelingen: 15 Februari 1750 een dochter Marieke, (naar Willem's moeder Maria Engelbartus) dan op 23 April 1752 een dochter Trijntje (wel naar Elisabeth's moeder) op 19 Februari 1758 een zoon Cornelis (naar grootvader Cornelis Jans Smit), Daarna verhuist Willen naar Nieuwe Pekela, waar hij en zijn vrouw op 18 Januari 1762 een halve stads - veenplaats met bijbehorend huis op nr.'56 Zuidkant kopen voor 2325 Caroliguldens, voor die tijd een enorm bedrag. Op dat ogenblik wonen zij volgens de acte nog in Onstwedde, naar dat zal op 1 Mei wel veranderd zijn volgens de gewoonte van die tijd. 28 December 1767 wordt in Kleinemeer door de pastoor een nakomertje gedoopt, dat Hendrik Stephanus heet (naar de grootvader van moeders kant). De vader heet dan Willem Cornelis GROL toch noemt hij zich in 1772 als zijn hand -tekening als eerste staat onder een verzoek van acht Pekelder veenboeren, om een katholieke kerk in Pekela te magen bouwen weer: "Willem Cornelis Smit op nr. 36". De pastoor van Kleinemeer, die in datzelfde jaar een lijst opmaakt van alle in de nieuw af te scheiden parochie woonachtige katholieken noemt hem echter Willem Corn. Grol, geboortig van Onstwedde, Smid van beroep en vader van vier kinderen.

Willem is zeker een man van betekenis geweest. Ook hem komt hulde toe om zijn katholiek blijven in het hervormde Onstwedde, ver van kerk of kruis. Dat hij naar Nieuwe Pekela trok, een veenkolonie, waar vele katholieken van Duitse herkomst woonden, zal mede in zijn geloof een reden gevonden hebben. De prijs, die hij voor zijn nieuwe woonoord betaalde, stempelt hem onder de kolonisten als een vrij vermogend man, terwijl de handtekening als eerste onder het verzoekschrift van 1772 zowel op een goed geloof, als op een vrij groot prestige wijzen.

Interessant zijn tenslotte de huwelijkscontracten, die ik vond van zijn kinderen Maria, Trijntje en Cornelis (resp. 1770, 1774 en 1788) omdat daar - uit blijkt, dat Willem Cornelis broers gehad moet hebben, zonen dus van de eerste Cornelis Jans. Immers medeondertekenaars van deze akten zijn o.a. JAN CASPERS GROL EN CORNELIS JANS GROL, die beide volle neven van Willem's kinderen genoemd worden.
Hun vaders: Casper en Jan, moeten dus broers van Willem en zonen van de eerste Cornelis Jansz geweest zijn. Over hen kon ik evenwel verder niets vinden, behalve dat genoemde Cornelis Jans Grol op 29 januari 1789 in Pekela huwde met Grietje Antoons. Hij heet dan "Afkomstig uit Wedde". Daar is evenwel verder niets te vinden. Ook vond ik later geen kinderen van deze neef. Woonden zij wellicht weer in het nabije Wetstalen? Tot op heden kon ik in ons land geen andere katholieke Grol's ontdekken, dan nakomelingen van Willem Cornelis Grol. In Haarlem zijn evenwel GROL's van heel andere oorsprong tot het katholiek geloof over gegaan.

Nog iets over de naam GROL. - Deze vond ik, zoals gezegd, pas voor het eerst in 1767 vermeld, al is het heel wel mogelijk dat men haar eerder gebruikte. Zeker is, dat soms de beroeps naam Smit als familienaam gebruikt werd. In Onstwedde zal die toevoeging verwarring hebben uitgesloten. Maar iedere afstammeling van Willem Corneliszoon zal blij zijn niet zo'n algemene familienaam te hebben!

Hoe kwam men in 1767 op de naam GROL ? Men zou zeggen, dat het op een plaatsnaam duidt, vooral waar later een enkele maal VAN GROL voorkomt bij kinderen van Willem Czn. Waar ligt deze plaats dan? Drentse GROLLO komt wel niet in aanmerking, daar het in de 17de eeuw grondig geprotestantiseerd werd. Meer kans maakt GROENLO, dat vroeger meest GROL heette.
Mogelijk ook, heeft een oud beroep, een verdwenen voornaam of een onbekend Duits plaatsje het geslacht zijn familienaam gegeven.
Misschien dat een onderzoek naar de Grol's, die in Coesfeld (Westfalen) gewoond schijnen te hebben, meer licht op de kwestie werpen zal.
In de provincies Holland woont nog een merendeels niet-katholieke familie Grol, welke niet afstamt van de katholieke Onstwedders. De oudste van deze stam, tot dusver beleend, was Albert GROLLE, die in Naarden woonde en daar in 1784 stierf. Zijn geslacht was Luthers.

Het onderzoek van deze familie Grol en van de verder in Nederland voorkomende familienamen als VAN GROL, GROLLE en GROLL kan wellicht toch tot resultaten leiden, daar huidig verschil in spelling en godsdienst weinig zegt over de toestand voor twee of drie eeuwen. Gaarne zal schrijver van deze familie inlichtingen over hun herkomst ontvangen. De Lutherse godsdienst van de Hollandse Grol's wijst bv. in Duitse richting, de Katholieke van de Onstwedder Grol's ook. Hierna moge volgen de nog wel wat onvolledige stamboom van Willem Cornelisz Grol en zijn nakomelingen tot op heden. De nakomelingen van de meisjes zijn weggelaten, daar zij de familienaam niet voortzetten.

Rest mij hartelijk dank uit te spreken mede namens mijn opdrachtgever voor de buitengewoon grote hulp, die wij van alle nakomelingen van Willem C. Grol mochten ondervinden. Het zou te veel zijn alle namen op te noemen, het zijn er tientallen, maar een enkele mag niet ontbreken. Dat is die van de heer Rembert Grol, orthopedisch schoenmaker te Nijmegen en van Broeder Grol S.J. van het Canisius-college aldaar.
Verder hebben de Haarlemse en Amsterdamse Grol's van de Lutherse tak kosten noch moeite gespaard om ons ter wille te zijn. In Groningen en Drenthe, in Gelderland, Brabant en Limburg, in de beide Hollanden, overal was de medewerking gelijke groot.

Daarom hopen wij, dat de publicatie van deze Stamboom een stroom van verbeteringen en aanvullingen teweeg zal brengen, die de volledigheid en juistheid van dit familiebezit hoog zal opvoeren. Zend uw opmerkingen of aanvulling per e-mail: bij "Contact" vindt U de adresgegevens.

FOXHOL, Januari 1954
Theo Bodewes. Hist.Drs.
Huize "Maria", Foxhol (Gr.)

vanaf Cornelis Jans Smit (1685 - 1745)
-- KLIK HIER VOOR HET OVERZICHT --
Weet U aanvullende gegevens of correcties? Ook familiefoto's zijn welkom! Zend Uw opmerkingen naar ons mailadres; klik HIER !
© Grol net  (CG)
12-1-2014